Podstawowym obowiązkiem wizytatora inspekcji pracy jest pokazanie dokumentów określających jego tożsamość jak również zezwoleń uprawniających go do kontroli w danej firmie . Wyjątek stanowi okoliczność, w której wizytator inspekcji pracy na podstawie przesłanek podejmie decyzję, że powiadomienie właściciela firmy o planowanej kontroli kontroli może mieć wpływ na jej wynik. Oznacza to, że wizytator inspekcji pracy ma możliwość przyjść bez względnie kiedy chce do siedziby firmy, by skontrolować właściciela firmy. Ponadto, nie obowiązują go przepustki wstępu i nie podlega rewidowaniu. Art. 23 par. 1 pkt. 1-10 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy z dnia 13 kwietnia 2007 r przedstawia dokładnie tok przeprowadzanej kontroli zgodnie, z którą inspektor ma prawo:
- zapisywać przebieg kontroli urządzeniami zapisującymi obraz lub dźwięk
- zażądać ostatecznych danych dotyczących ekspertyz, badań , pomiarów związanych z produkcją lub inną działalnością kontrolowanej firmy
- zażądać pokazania dokumentacji technicznej związanej z budową, przebudową albo rozbudową budynku, w którym mieści się kontrolowany podmiot, jak również zażądać przedstawienia stosownej dokumentacji i ekspertyz tyczących się produkcji , z uwzględnieniem próbek materiałów stosowanych do produkcji w danym zakładzie
- sprawdzić dane personalne osób wykonujących obowiązki służbowe jak również znajdujących się na obszarze kontrolowanej firmy, przesłuchać ich i zażądać od nich udowodnienia legalności swojego zatrudnienia albo prowadzenia innej działalności zarobkowej
- zażądać od wszystkich zatrudnionych, którzy pracują lub pracowali lub od osób, które wykonują lub wykonywały usługi na rzecz kontrolowanego przedsiębiorstwa, pisemnych i ustnych wiadomości w kwestiach objętych inspekcją
- zażądać możliwości zapoznania się z aktami osobowymi i innymi dokumentami związanymi z realizowaniem obowiązków służbowych przez zatrudnionych i osoby pracujące na innej podstawie niż stosunek pracy
- zażądać dostarczenia próbek surowców i materiałów stosowanych, produkowanych lub powstających za sprawą produkcji, , w takiej ilości, która pozwoli na przeprowadzenie analiz lub badań, jeśli mają one związek z przeprowadzaną inspekcją
- zrobić istotne, w celach kontroli, kopie lub wyciągi z dokumentów, jak również zażądać od podmiotu kontrolowanego utworzenia wymaganych zestawień i wyliczeń w oparciu o dokumentację
W momencie gdy informacje udzielone przez pracownika, narażą go na chodź by drobny uszczerbek lub pretensję z ujawnienia tych danych, wizytator PIP ma możliwość wydania decyzji o utajnieniu danych osobowych tego pracownika. Dzięki art. 23 par. 4 ustawy, zatrudniający jest w stanie nie zgodzić się z decyzją i przedłożyć do organu kontrolującego wniosek o upublicznienie danych osobowych pracownika składającego zeznania. Ma na to wyznaczone 3 dni, licząc od dnia dostarczenia właścicielowi firmy decyzji o utajnieniu danych.
Dodatkowo, przedsiębiorstwo, w którym odbywa się kontrola ma obowiązek zapewnić inspektorowi pracy okoliczności i narzędzia niezbędne do sprawnego przeprowadzenia inspekcji, a w szczególności, natychmiast przynieść żądane dokumenty i materiały, udzielić dostępu do urządzeń technicznych oraz, w miarę możliwości, osobne pomieszczenie z odpowiednim wyposażeniem.