Przeprowadzenie rocznego spisu aktywów i pasywów, które się posiada jest jednym z obowiązków subiektów zarządzających działalnością gospodarczą. Powinność ta wynika z ustawy o rachunkowości a dla subiektów nadzorujących podatkowe kpir, fundamentalnym dokumentem prawnym w niniejszym obszarze jest zarządzenie Ministra Finansów z 26 VIII 2003 roku tyczący się tworzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów
Większość aktywów poddane zostały remanentowi drogą spisu z natury, dlatego też uznaje się go za fundamentalną metodą remanentu. Ideą spisu z natury, który jest jedną z form audytu wewnętrznego, jest określenie realnego stanu zasobów majątkowych (aktywów) oraz źródeł ich przynależności (pasywów), by na tej podstawie zestawić dane rzeczywiście uzyskane w wyniku remanentu z danymi wypływającymi z ksiąg.
Obowiązek stworzenia spisu z natury (towarów handlowych, braków i odpadków, materiałów (surowców) podstawowych oraz pomocniczych, gotowych wyrobów, półwyrobów) powstaje m.in. na koniec każdego roku podatkowego, gdyż jego priorytetem staje się ustanowienie realnego dochodu otrzymanego przez podatnika.
Poza tym jest kilka sytuacji, które prowokują powstanie obowiązku przeprowadzenia spisu z natury:
- Zamknięcie działalności – w tym wypadku spisem z natury trzeba objąć także wyposażenie,,
- Otwarcie działalności,
- Zmiana współwłaściciela albo proporcji udziałów
- Rozporządzenia organu podatkowego.
O zamiarze zrobienia spisu z natury w innym terminie niż w dniu 1 stycznia, 31 grudnia a także w dniu startu działalności gospodarczej płatnicy podatkowi są obowiązani poinformować na piśmie właściwego naczelnika urzędu skarbowego w terminie co najmniej 7 dni przed datą sporządzenia tego spisu.
Spis z natury rozumiany jest przez szeregowym spisywaniu elementów składowych poszczególnych pól spisowych poprzez robienie konkretnych pomiarów takich jak rachowania, mierzenia, ważenia albo obliczenia w przybliżeniu ilości. Musi być poświadczony w formie pisemnej i przygotowany w sposób skrupulatny i trwały. Przyjęto, iż musi on posiadać następujące dane:
- nazwę firmy/ imię i nazwisko właściciela,
- jednostkę miary,
- czas utworzenia zestawienia,
- sygnifikację osób tworzących inwentaryzację i biorących udział w remanencie,,
- zapis 'Spis zakończono na pozycji…',
- szczegółowe nazwanie towaru i innych elementów objętych remanentem,
- sumaryczną wartość spisu z natury,
- paginowane arkusze spisu z natury,
- wartość wypływającą z pomnożenia wielkości towaru przez jego cenę jednostkową,
- cenę w złotych i groszach za jednostkę miary,
- ilość stwierdzoną w czasie zestawienia
- podpis właściciela przedsiębiorstwa (współwłaścicieli).
Spis z natury, jako jedna z metod audytu wewnętrznego przedsiębiorstwa, ma za zadanie ustalenie realnego stanu majątku przedsiębiorstwa. Solidne, szczegółowe oraz całościowe przeprowadzenie spisu pozwala na stwierdzenie rzeczywistego wyniku finansowego, a w następstwie tego, dokonanie poprawnych obrachunków podatkowych.